<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?><?xml-stylesheet href="http://www.blogger.com/styles/atom.css" type="text/css"?><feed xmlns='http://www.w3.org/2005/Atom' xmlns:openSearch='http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/' xmlns:georss='http://www.georss.org/georss' xmlns:gd='http://schemas.google.com/g/2005' xmlns:thr='http://purl.org/syndication/thread/1.0'><id>tag:blogger.com,1999:blog-9177122357678677662</id><updated>2012-02-16T05:20:29.719-08:00</updated><category term='Alchimie'/><title type='text'>Subsecivae litterae</title><subtitle type='html'></subtitle><link rel='http://schemas.google.com/g/2005#feed' type='application/atom+xml' href='http://subsecivaelitterae.blogspot.com/feeds/posts/default'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/9177122357678677662/posts/default?max-results=100'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://subsecivaelitterae.blogspot.com/'/><link rel='hub' href='http://pubsubhubbub.appspot.com/'/><author><name>El Carcamal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04066219400705127036</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='22' height='32' src='http://bp1.blogger.com/_R_r0fynnLg0/SE8UjURPmHI/AAAAAAAAAAs/1M2P9g0xco8/S220/jer_zanchius.jpg'/></author><generator version='7.00' uri='http://www.blogger.com'>Blogger</generator><openSearch:totalResults>3</openSearch:totalResults><openSearch:startIndex>1</openSearch:startIndex><openSearch:itemsPerPage>100</openSearch:itemsPerPage><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-9177122357678677662.post-8644804664537840617</id><published>2010-11-03T11:03:00.000-07:00</published><updated>2010-11-08T02:29:01.550-08:00</updated><title type='text'>Bergson professeur</title><content type='html'>&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_R_r0fynnLg0/TNHKESpXA5I/AAAAAAAAACo/QJrwDT4BJfg/s1600/image001.jpg"&gt;&lt;img style="display: block; margin: 0px auto 10px; text-align: center; cursor: pointer; width: 96px; height: 96px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_R_r0fynnLg0/TNHKESpXA5I/AAAAAAAAACo/QJrwDT4BJfg/s400/image001.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5535427592088650642" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;22, 23 et 24 novembre 2010&lt;br /&gt;École Normale Supérieure, salle Dussane, 45 rue d’Ulm, 75005 Paris&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Colloque international organisé par&lt;br /&gt;Alain Panero, Sylvain Matton et Mireille Delbraccio&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-size:78%;"&gt;Avec le soutien financier de l’UPR 76 (CNRS)&lt;br /&gt;et du CAPHÉS-USR 3308, CIRPHLES (ENS-CNRS),&lt;br /&gt;et avec la collaboration du CIEPFC-USR 3308 CIRPHLES (ENS-CNRS)&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;L’idée de ce colloque est née d’un double constat apparu aux organisateurs à l’occasion de la publication, en 2008, dans la collection « Anecdota » (Séha-Archè), du &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Cours de psychologie de 1892-1893 au lycée Henri-IV&lt;/span&gt;.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;On observe tout d’abord une forte présence ou actualité du bergsonisme sur la scène philoso­phique française, et même internationale. L’essor exceptionnel des études bergsoniennes ou d’inspiration bergsonienne durant ces dix dernières années atteste en effet une influence persistante et toujours grandissante du penseur de la durée pure, tant dans le champ de la philosophie que dans ceux de l’épistémologie ou des sciences humaines. Contrairement à ce que prévoyaient certains contemporains de Bergson, qui assimilaient trop vite l’intuition ou la perception du mouvant à une simple posture esthétisante ou à un culte de l’irrationnel, force est plutôt de reconnaître aujourd’hui l’éclatante postérité d’une méthode infiniment exigeante et difficile qui, parce qu’elle entend penser et dire précisément la mouvance même du réel, paraît à la fois préfigurer et dépasser nos approches phénoménologiques les plus novatrices.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mais cette évidence d’une fécondité ou d’une gloire inusable de l’auteur de Matière et Mémoire et de L’Évolution créatrice ne saurait nous dispenser d’un autre constat, celui d’une hésitation récurrente à s’intéresser ouvertement et pleinement, sans complexe pourrait-on dire, aux cours du professeur Bergson. Deux décennies après l’édition audacieuse des pre­mières leçons inédites, tout se passe comme si leur intérêt proprement philosophique — et pas seulement historique et philologique — restait encore à démontrer.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Faire face à cette situation et tenter de l’éclairer, oser s’interroger librement sur la valeur et la pertinence du contenu même de l’enseignement du professeur de lycée et de khâgne que fut d’abord Bergson, comparer les cours d’un jeune professeur qui élabore son œuvre avec ceux du philosophe reconnu qui professe au Collège de France, toujours mieux mesurer les écarts et les convergences entre ces différents textes, plus ou moins circonstanciels, et les quatre grands livres de l’auteur, seule œuvre explicitement reconnue par lui, resituer aussi l’argumentation bergsonienne dans un contexte historique ou génétique, afin de toujours mieux en exhiber l’originalité, tels seront les buts ou les ambitions de ce colloque qui, du reste, coïncidera avec la parution, toujours dans la collection « Anecdota », de deux nouveaux cours inédits, le &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Cours de philosophie de 1886-1887 au lycée Blaise-Pascal de Clermont-Ferrand&lt;/span&gt; et le &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Cours de morale, de métaphysique et d’histoire de la philosophie moderne de 1892-1893 au lycée Henri-IV&lt;/span&gt;.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:180%;" &gt;PROGRAMME&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;LUNDI 22 NOVEMBRE&lt;br /&gt;&lt;span style="font-size:78%;"&gt;&lt;br /&gt;APRÈS-MIDI&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;Président : Pierre CAYE (UPR 76, CNRS)&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;14h30. Frédéric WORMS : «Bergson professeur et la philosophie de Bergson : une différence de nature»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;15h15. Sylvain MATTON : «Deux nouveaux manuscrits de cours inédits de Bergson au lycée Blaise-Pascal de Clermont-Ferrand (1886-1887) et au lycée Henri-IV de Paris (1892-1893)»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;16h15. Renzo RAGGHIANTI : «Les cours de Clermont-Ferrand»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;17h. Giuseppe BIANCO : «Bergson professeur de la République»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;MARDI 23 NOVEMBRE&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-size:78%;"&gt;MATIN&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Président : Claude DEBRU (USR 3308, CIRPHLES, ENS-CNRS)&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;9h15. Henri HUDE : «L’intime, le privé et le public. Recherche et enseignement dans le travail de la pensée. Le cas des cours de Bergson»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;10h. Laurent FEDI : «Bergson et la réforme de 1923. La cohérence des idées philosophiques et politiques»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;11h. Jean-Jacques SARFATI: «L’exception dans la morale bergsonienne»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;11h45. Serge NICOLAS: «Habitude et mémoire dans les cours de Bergson»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;span style="font-size:78%;"&gt;APRÈS-MIDI&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;Président : Henri HUDE&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;14h30. Brigitte SITBON-PEILLON : «Bergson et Henri Delacroix : l’influence de l’élève sur le professeur»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;15h15. Mireille DELBRACCIO : «Du caractère à la personnalité : des cours à la “Conférence de Madrid”»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;16h15. Ghislain WATERLOT : «La personne et la personnalité : un cas exemplaire de relation entre les cours et l’œuvre»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;17h. Élie DURING : «Professer Bergson»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;MERCREDI 24 NOVEMBRE&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-size:78%;"&gt;MATIN&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;Président : Michel BLAY (SYRTE/Observatoire de Paris – CAPHÉS-USR 3308, CIRPHLES, ENS-CNRS)&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;9h15. Jean-Louis VIEILLARD-BARON : «La pédagogie platonicienne de Bergson : exemples et para­doxes»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;10h. Liliane MAURY : «Le Discours de distribution des prix : une  invitation à la philosophie&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;11h. Camille RIQUIER : «Bergson et les paralogismes de Kant, ou le cogito surmonté»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;11h45. Alain PANERO : «Descartes et Spinoza au crible du professeur de lycée : un bergsonisme à l’état brut»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;span style="font-size:78%;"&gt;APRÈS-MIDI&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;Président : Frédéric WORMS (CIEPFC-USR 3308, CIRPHLES, ENS-CNRS)&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;14h30. Ioulia PODOROGA: «Pourquoi Bergson n’a pas fait école: réflexion sur un style philosophique»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;15h15. Matthias VOLLET : «L’enseignement de Bergson sur Leibniz»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;16h15. Michel NARCY : «Les cours de philosophie ancienne au Collège de France»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;17h. Arnaud FRANÇOIS : «Les cours du Collège de France et le quatrième chapitre de L'évolution créatrice»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;Clôture du colloque&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9177122357678677662-8644804664537840617?l=subsecivaelitterae.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://subsecivaelitterae.blogspot.com/feeds/8644804664537840617/comments/default' title='Publier les commentaires'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=9177122357678677662&amp;postID=8644804664537840617' title='0 commentaires'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/9177122357678677662/posts/default/8644804664537840617'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/9177122357678677662/posts/default/8644804664537840617'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://subsecivaelitterae.blogspot.com/2010/11/bergson-professeur.html' title='Bergson professeur'/><author><name>El Carcamal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04066219400705127036</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='22' height='32' src='http://bp1.blogger.com/_R_r0fynnLg0/SE8UjURPmHI/AAAAAAAAAAs/1M2P9g0xco8/S220/jer_zanchius.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_R_r0fynnLg0/TNHKESpXA5I/AAAAAAAAACo/QJrwDT4BJfg/s72-c/image001.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-9177122357678677662.post-8155239291104809592</id><published>2008-09-29T11:59:00.000-07:00</published><updated>2008-10-02T14:11:37.505-07:00</updated><title type='text'>Debate on the publication of Bergson's Cours de psychologie (1892-93)</title><content type='html'>&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_R_r0fynnLg0/SOEmGj_mecI/AAAAAAAAABc/L6DBLgt-COo/s1600-h/Journ%C3%A9e+Bergson+du+16-10-08.jpg"&gt;&lt;img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer;" src="http://4.bp.blogspot.com/_R_r0fynnLg0/SOEmGj_mecI/AAAAAAAAABc/L6DBLgt-COo/s400/Journ%C3%A9e+Bergson+du+16-10-08.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5251520534673783234" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9177122357678677662-8155239291104809592?l=subsecivaelitterae.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='related' href='http://www.lemonde.fr/archives/article/2008/09/11/un-cours-inedit-de-bergson_1093948_0.html' title='Debate on the publication of Bergson&apos;s Cours de psychologie (1892-93)'/><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://subsecivaelitterae.blogspot.com/feeds/8155239291104809592/comments/default' title='Publier les commentaires'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=9177122357678677662&amp;postID=8155239291104809592' title='0 commentaires'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/9177122357678677662/posts/default/8155239291104809592'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/9177122357678677662/posts/default/8155239291104809592'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://subsecivaelitterae.blogspot.com/2008/09/debate-on-publication-of-bergsons-cours.html' title='Debate on the publication of Bergson&apos;s Cours de psychologie (1892-93)'/><author><name>El Carcamal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04066219400705127036</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='22' height='32' src='http://bp1.blogger.com/_R_r0fynnLg0/SE8UjURPmHI/AAAAAAAAAAs/1M2P9g0xco8/S220/jer_zanchius.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_R_r0fynnLg0/SOEmGj_mecI/AAAAAAAAABc/L6DBLgt-COo/s72-c/Journ%C3%A9e+Bergson+du+16-10-08.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-9177122357678677662.post-1959559480534329812</id><published>2008-06-10T02:55:00.000-07:00</published><updated>2010-10-28T04:39:35.737-07:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Alchimie'/><title type='text'>Did Leibniz read Jacobus Fontialis ?</title><content type='html'>&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_R_r0fynnLg0/SsdurU_P9BI/AAAAAAAAACY/gHqMEek6WUI/s1600-h/P1010849_1.JPG"&gt;&lt;img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 286px; height: 400px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_R_r0fynnLg0/SsdurU_P9BI/AAAAAAAAACY/gHqMEek6WUI/s400/P1010849_1.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5388397169819513874" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;span style="text-decoration: underline;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;span style="text-decoration: underline;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;Leibniz lecteur de Jacobus Fontialis ?&lt;br /&gt;Note sur un parallèle entre les &lt;/span&gt;&lt;span style="font-style: italic;font-size:180%;" &gt;&lt;br /&gt;Essais de théodicée&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;&lt;br /&gt;et le traité alchimique &lt;/span&gt;&lt;span style="font-style: italic;font-size:180%;" &gt;&lt;br /&gt;Consilium Sapientum&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;par Sylvain Matton&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-style: italic;font-size:180%;" &gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: right;"&gt;&lt;span style="font-size:78%;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Encore que les évidentes convergences entre l’&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Idea mirabilis matheseωs de ente &lt;/span&gt;(1675) de Jacobus Fontialis &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(1)&lt;/span&gt; et le projet leibnizien de fonder une combinatoire entendue comme «science des formes» aient été maintes fois relevées, il n’a toutefois jamais pu être décidé si Leibniz avait ou non connu le livre de Fontialis &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(2)&lt;/span&gt;, car ni ce dernier ni le titre ni le moindre extrait de son ouvrage n’apparaissent cités dans les écrits de l’auteur de la &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Monadologie&lt;/span&gt;. Un indice milite cependant en faveur d’une lecture de Fontialis par Leibniz. Il s’agit d’un parallèle troublant entre un passage des &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Essais de théodicée sur la bonté de Dieu, la liberté de l’homme et l’origine du mal&lt;/span&gt; (1710) et un autre du &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Consilium Sapientum&lt;/span&gt; seu &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Parva Turba Philosophorum&lt;/span&gt;, bref traité anonyme d’alchimie publié par Fontialis dans son &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Idea mirabilis matheseωs de ente&lt;/span&gt; et par ailleurs totalement inconnu. De fait, au § 57 des &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Essais de théodicée&lt;/span&gt;, Leibniz écrit :&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;«Il vaut mieux être toûjours en droit d’esperer, &amp;amp; c’est en cette occasion &amp;amp; en mille autres, où notre ignorance est utile.&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;div style="font-style: italic; text-align: center;"&gt;Prudens futuri temporis exitum&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Caliginosa nocte premit Deus.&lt;/span&gt;» &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(3)&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;Or on trouve dans le &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Consilium Sapientum&lt;/span&gt; ces deux mêmes célèbres vers d’Horace (&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Carmina&lt;/span&gt;, III, 29, v. 29-30) associés à une phrase tout à fait semblable à celle de Leibniz :&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;«&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Ast satius est semper spem habere, atque in nostro negotio sicut per sexcentas alias circumstantias ignorantia proficit : quippe&lt;/span&gt; &lt;span style="font-style: italic;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Prudens futuri temporis exitum&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Caliginosa nocte premit Deus.&lt;/span&gt;» &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(4)&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;Certes, il n’est pas impossible que Leibniz ait lu le &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Consilium Sapientum&lt;/span&gt; indépendamment de l’&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Idea mirabilis matheseωs de ente&lt;/span&gt; de Fontialis, lui qui commença à s’intéresser à la «chymie» fort jeune &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(5)&lt;/span&gt; et avait une connaissance qui n’était pas médiocre de la littérature alchimique, ses lectures allant des alchimistes grecs, dont il possédait un manuscrit &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(6)&lt;/span&gt;, jusqu’aux adeptes de son temps, tel le fameux Becher, qu’il tenait en piètre estime &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(7)&lt;/span&gt;. Mais une telle hypothèse est peu probable dans la mesure où il semble que la copie du &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Consilium Sapientum&lt;/span&gt; que détenait Fontialis dans sa bibliothèque (comme celui-ci nous l’indique lui-même &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(8)&lt;/span&gt;), et qui a aujourd’hui disparu, ait été l’unique manuscrit de cet opuscule, à la rédaction duquel nous pouvons assigner pour &lt;span style="font-style: italic;"&gt;terminus a quo&lt;/span&gt; la date de 1537, puisqu’on y rencontre le nom de Tartaglia avec une allusion tacite à sa &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Nova scienza, cioè invenzione nuovamente trovata utile per ciascuno speculativo matematico bombardiero ed altri&lt;/span&gt; &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(9)&lt;/span&gt;.&lt;br /&gt;En raison de l’extrême rareté des exemplaires de l’&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Idea mirabilis matheseωs de ente&lt;/span&gt;, il ne paraît pas inutile de donner ici en entier ce &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Consilium Sapientum&lt;/span&gt;, que nous avons par ailleurs  cité dans notre &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Scolastique et Alchimie (&lt;/span&gt;Paris-Milan, 2009, pp. 849-853).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;JACOBUS FONTIALIS&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-style: italic;font-size:180%;" &gt;Idea mirabilis matheseωs de ente&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;(Paris, 1675, pp. 164-171)&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;LIBER TERTIVS.&lt;br /&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt;De homine transcendentaliter sumpto, &amp;amp; eius specificatiuis operationibus.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;CAPVT VII.&lt;br /&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt;De ontotheologico systemate artium mechanicarum.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;[…]&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;Quod ad artem transmutandi metalla attinet, quæ tùm alchymia, tùm chrysopœia appellatur, non sum adeò instituti mei oblitus, vt silentio eam præteream: nam quanquàm hac tempestate à plerisque doctis spernitur irridetúrque, nullo loco tamen non debet numerari. Cùm autem alchymiæ rationis penè ignarus sim, tantus non ero confidens, vt egomet de eâ disseram. Quâ de causâ mihi placuit, benevole lector, vt vtilitati tuæ consulerem, breuem sed aureum &lt;meta equiv="content-type" content="text/html; charset=utf-8"&gt;ἀνώνυμον tractatum hactenus inedi- [&lt;span style="font-style: italic;"&gt;p. 165&lt;/span&gt;] tum, qui in bibliothecâ meâ asseruatur, perscribere, propter famam Philosophorum, quos exhibet, &amp;amp; acumen placitorum eorum.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center; font-style: italic;"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Consilium Sapientum&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;span style="font-style: italic;font-size:130%;" &gt;seu Parua Turba Philosophorum.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;Sententiæ sunt collectæ in secretâ synodo medio Parisiorum Boloniæ nemore habitâ, in quâ Alfredus Romanus, Antonius Cadurcensis, Bernardus Insulanus, Christina Taurinensis, Petrus Icositanus &amp;amp; Robertus Leodiensis, discipuli Hermetis ac Philosophi eximij, congregauere, &amp;amp; vnusquisque in medium aliquid attulit de lapide Philosophorum, vt posteritati ars sacra innotesceret, &amp;amp; qui ad hanc capessendam animum appulissent, ad veritatis semitam ducerentur. Robertus autem, vir maximi consilij, iussus est primus, vt loqueretur.&lt;br /&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt;    Inquit Robertus&lt;/span&gt;: imprimis, compares carissimi, chalybeio viro Iosepho Bessarionis filio ac rubri exercitus octogies centenis millibus mortuorum maximas gratias habere debemus &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(10)&lt;/span&gt;. &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Ait Antonius&lt;/span&gt;: optimum sanè exordium, &amp;amp; ad conciliandos animos aptissimum. Tibi nihilominus oro, Roberte humanissime, ne obliuiscare Vladimiri Eliæ filii, qui, vt celeberrimi philosophiæ professoris in Vniuersitate Studij Parisiensis voce vtar, Omni in actione suâ nobis vnitatis inter theoricam &amp;amp; practicam præbet exemplum, quapropter cùm sui temporis problemata posuit, tùm eis afferendarum fundamentalium ac reapsè generalium solutionum ita capax fuit, vt hodie in philosophiâ tanquàm in alijs disciplinis impossibile nobis sit progredi, nisi eius doctrinam pernoscere conamur &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(11)&lt;/span&gt;. &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Et Robertus&lt;/span&gt;: oppidò, mi Antonie, probè dicis. Vos omnes autem pro immaculatæ scientiæ nostræ tuitione instanter [&lt;span style="font-style: italic;"&gt;p. 166&lt;/span&gt;] obtestor atque obsecro, vt coram Syluano à Fessa maximam de nostris congressibus taciturnitatem obseruetis. Tantoperè enim est hic luscinus circulator non solùm illotus, sordidatus &amp;amp; squalidus, sed etiam fallax, mendax &amp;amp; improbus, vt omni in genere fœdissima ventris proluuies dici possit. &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Et synodus&lt;/span&gt;: ne quis pestilenti cinifloni isti è sterculino effosso aliquantillum enuntiet, iureiurando inter nos sanciamus. &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Ait Antonius&lt;/span&gt;: mihi tamen videtur, seruiliter, etsi frustrà, se fingere fuliginosum sophisten vestrum ad sententiam Michaëlis Pictauiensis illud asseueratè autumantis, Bonum est, sordidum, barbatum &amp;amp; capillo promisso esse, necnon similem puellæ, si fortè es puer (ac vice versâ) &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(12)&lt;/span&gt;. Si igitur de hoc nihil mentitur ille vir altioribus litteris excultus, qui ipse in Valle Mortis lapidem quemdam philosophorum verè sorbuit &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(13)&lt;/span&gt;, dic mihi, Roberte doctissime, quare tu ex contrario istuc focale, quod Galli nodum papilionem nuncupant, semper geris? &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Respondit ille&lt;/span&gt;: cùm notus nondum eram, in conuentibus eruditorum omnium gentium illud mea magni intererat, vt ego à maioribus conspicerer. Vetuli autem magistri honoratissimi nodum papilionem gerebant. Itaque vt intentè audirer, eorum modo me vestire incepi. Et id prosperè successit. Postea hanc consuetudinem retinui. Omnes alioqui in Academiâ eiusmodi focale gerunt. Iam verò, vsque ad nodos papiliones classium differentiæ videntur. Alij enim sunt sericei ac nobis nodandi, alij xylini &amp;amp; omninò parati. Hi quidem sunt, quos gero &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(14)&lt;/span&gt;. Hæc ferè habui, de nodo papilione quæ dicerem: intelligite quod dixi. &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Inquit Bernardus&lt;/span&gt;: eheu, quàm multi sunt huius nodi papilionis inuestigatores, &amp;amp; quàm perpauci eum cognoscunt! Nam plurimi artifices semper sunt discentes, &amp;amp; nunquam ad veritatem peruenientes &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(15)&lt;/span&gt;. Ast satius est semper spem habere, atque in nostro negotio sicut per sexcentas alias circumstantias ignorantia proficit: quippe&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Prudens futuri temporis exitum&lt;/span&gt; &lt;span style="font-style: italic;"&gt;&lt;br /&gt;Caliginosa nocte premit Deus.&lt;/span&gt; &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(16)&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Et Petrus&lt;/span&gt;: éstne fortè nodus papilio Senex Tempus &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(17)&lt;/span&gt;? &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Et Christina&lt;/span&gt;: non est, Petre. Sed facillimè ad liquidum potest redigi hoc ænigma. Nonne enim nodus apud Gallos membrum pudendum valet? Nonne etiam ob id turgescent papillæ? Nonne denique fœcundatæ nodo papillæ [&lt;span style="font-style: italic;"&gt;p. 167&lt;/span&gt;] leonem viridem nostrum lacte suo alunt, quo in pulchrum iuuenem &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(18)&lt;/span&gt; philosophorum mutetur fera bellua? Accedit huc, quòd ipsummet auri nodum seu χρυσοῡ ὄζον memorauit Plato in &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Timæo&lt;/span&gt; &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(19)&lt;/span&gt;: quòd autem in primo de historiâ animalium libro Aristoteles θηλάς, id est papillas non prætermisit &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(20)&lt;/span&gt;: &amp;amp; postremò quòd Seneca Zenonis Chrysippíque sectator in libello suo de prouidentiâ hæc scripsit, Nobis interdum voluptati est, si adolescens constantis animi leonis incursum interritus pertulit &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(21)&lt;/span&gt;. Ergo apertè vides, Petre peruicacissime, quomodo præcipua materiæ exempla philosophica græca, platonicum scilicet, aristotelicum &amp;amp; stoicum, necnon eorum inter se agentium dialecticus motus ac modus, maximum momentum in constituendâ scientiâ nostrâ fecerunt &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(22)&lt;/span&gt;. &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Et Bernardus&lt;/span&gt;: quàm lepidè, mellifluens Christina, robertianum nodi papilionis arcanum prodidisti! &amp;amp; quàm eruditè rationalitatem patefecisti totius Hermetis artis! quæ tamen, pace tua dixerim, non tantùm in Academiam aut in Lyceum suas philosophicas radices agit, quantùm in Porticum, quæ longè præcipua potissimáque est eius alma terra &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(23)&lt;/span&gt;. Quidquid verò id est, admodum venerandi præceptoris mei Ioannis Pauli de Monte sententiæ memoriam mihi protinùs afferunt tua egregia dicta. Etenim quantùm ex verbis eius colligere possum, simillimam rem me docuit. O fili mi, dictitabat, Pompeijs existit vettiana domus, quæ à phrygio Mercurio in pariete vestibuli picto custoditur. Is autem Mercurius… &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Tunc Petrus&lt;/span&gt;: medius fidius! est Senex Tempus! &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Et synodus&lt;/span&gt;: tace, Petre! Os opprime &amp;amp; sine Bernardum loqui! Tu verò, Bernarde, perge narrare, quæsumus, vt instituisti. &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Et Bernardus&lt;/span&gt;: is igitur Mercurius, dicebat Ioannes Paulus, dexterâ manu libram tenet, quâ perpendit immanem mentulam suam in unâ lance, dum altera quodam mammoso pondere est grauata. Extat præterea sub eius brachio virga, quam mentula prolongat, &amp;amp; ante pedes eiusdem canistrum plenum fruc- [&lt;span style="font-style: italic;"&gt;p. 168&lt;/span&gt;] tuum est positum. Atqui hîc habes, fili venerabunde, totius Philosophorum operis verum &amp;amp; sincerum typum. Ipso enim sole est clarius, phrygium pileum semper magistrum operis nostri denotare. Et etiam cæco apparet, quòd cùm sicut non erecta mentula specie figurâque protendeat, Mercurij virga, quæ quidem seminalem elixir fert, rostrum alambici figuraliter effingit: mammosum pondus autem, hoc decoquinatorium vas rostro alambici accommodandum, quod μαστάριο&lt;span style="font-style: italic;"&gt;ν&lt;/span&gt; Græci nominant. Sic tibi commostratur, quomodo fœminum mercurium volatilem figere debet masculum semen, vt gignatur infans Philosophorum. Hæc grauissimus Ioannes Paulus &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(24)&lt;/span&gt;. &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Et Robertus&lt;/span&gt;: vtinam doctrinam eius benè infixam memoriæ conseruemus, eámque perpetuò meditemur! &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Inquit Alfredus&lt;/span&gt;: esto. Illa vtique Ioannis Pauli commentatio dilucidè coarguit, à Phrygibus &amp;amp; Græcis ad alias nationes propagatam esse artem, quam maximè coluerunt Ægyptij studio sapientiæ deditissimi &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(25)&lt;/span&gt;, vt in suis de auro libris rectè scripsit Ioannes Franciscus Picus Mirandulæ dominus &amp;amp; culturalis operator &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(26)&lt;/span&gt;. At cur tamen verpa illius pompeijani Mercurij ingens? Nonne præstabilior est strenua parua quàm pigra magna? quemadmodum concionem habens apud sodales suos, benè facetéque memorauit Robertus necessarius noster &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(27)&lt;/span&gt;. &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Respondit Christina&lt;/span&gt;: haud dubiè, Alfrede. Sed (quod me pudet explanare) strenua magna est multò melior quàm strenua parua, sicut potentissimè confirmatum est à nostro populare Rocco, cui iurè canere licet cum poëta,&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Me miserum ! tanta est, &amp;amp; tanti ponderis astat,&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt;     Vt tres à populo dicar habere pedes&lt;/span&gt; &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(28)&lt;/span&gt;.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Ait autem Petrus&lt;/span&gt;: dicitúrne porrò lapis Philosophorum nodus papilionis, [&lt;span style="font-style: italic;"&gt;p. 169&lt;/span&gt;] quia mecastor instar Senis Temporis hic duas habet alas, quarum altera est masculum sulphur, altera fœminum argentum viuum ? &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Respondit Bernardus&lt;/span&gt;: immò certò, Petre sagacissime, &amp;amp; quàm consultè quàmque celeriter hanc tectam denominationem tu quoque retexeris, mirari satis non possum. Sed cogitemus, etiam multis alijs nominibus insigniri lapidem nostrum. Vocatur enim materia prima rerum, chaos repens, pulueris hauritorium, microcosmus, labellum intimum vel mannulum hydraulicum, cochleatum tormentum, serpens &amp;amp; draco, vrsus birotarius, medicina summa &amp;amp; vnica, cholesterolum, blennorrhagia, fimus, sputum lunæ, ros maialis, laguncula molotouiana, calamus birinus, solea rotalis, velitabula, lixiuium, bracæ nemausenses, mirabile strophium, zinkeum subligaculum, virgo pura &amp;amp; immaculata, vnirota manualis zanzibarica, minuta mola iubata seu graphidum exacuatorium mystaceum, muscipula adstringens &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(29)&lt;/span&gt;, integumentum atociale, vterus conducticius, sal nitri &amp;amp; petræ, acidum lysergicum diethylamidum &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(30)&lt;/span&gt;, ius magonianum, &amp;amp; innumerabilibus variis appellationibus, quæ mihi explicatu sunt magis aut minùs difficiles. &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Et Alfredus&lt;/span&gt;: est sanè quoddam nomen, cuius enodationem vehementer cupio. Nam in vetustissimo incerti auctoris tractatu gallicè scripto hoc legitur, Selon que le ramentoient les tresanciens Philosophes arabes, oncques iceluy Mercure ne crachera la sienne chique, qu’il ne l’eust premier aualee. Nonne ea est quædam offa tortilis &amp;amp; exsiccatæ herbæ nicotianæ, quæ petum seu tabacum vulgo vocitatur? Quæ est hæc obscuritas? Hanc declarate, &amp;amp; cauete ne sitis inuidi. &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Ait Christina&lt;/span&gt;: scito, dilecte Alfrede, quòd illa tabaci offa, quam mudhgha &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(31)&lt;/span&gt; Sapientes arabesques nominant, est fœtus Philoso- [&lt;span style="font-style: italic;"&gt;p. 170&lt;/span&gt;] phorum. Nam in epistolis suis Fratres Puritatis sic de hominis concepto scripserunt, Deinde in tertium mensem ingreditur, &amp;amp; tum curatio Marti, qui Iouem sequitur in cœli sphæra, incumbit. Etenim spiritales Martis vires hoc coagulatum inuadunt, quassatio &amp;amp; tremor crescunt, calefactionis calorísque nimietas oritur in eo, &amp;amp; extremò coagulatum manducata tabaci offa fit &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(32)&lt;/span&gt;. Hæc illi. &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Inquit Bernardus&lt;/span&gt;: ô nos felices, qui tam diligenter docemur! Sed cedo, omniscia Christina, loquitúrne de simili offa Osaimondus &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(33)&lt;/span&gt; in &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Rosario&lt;/span&gt;? quando dicit, Hæc operatio est quomodo coagulatum digeratur, &amp;amp; redigatur virtute ignis in manducandam gummim. Recipe igitur quoddam caluum caldúmque pecus mendosum, quod mandosius, quasi dicas mando maior, ænigmaticè ab inuidis nuncupatur. Et aliqui Philosophi dixerunt, quòd capiatur hoc animal cum toto sanguine, &amp;amp; dicitur animal, quia crescit quando sublimatur, &amp;amp; quia habet animam sanguineam, ex quâ saporior botulus confici potest. Et pone in ampullâ cum fundo rotundo, in quâ est materia lactis virginalis fulgentis, huius instar quod olim bucculentus alumnus roseus in crepundiis ex amplissimis turgidissimísque meæ antelatæ nutriculæ uberibus voraciter sugere solebam. Et pone in furno Philosophorum, &amp;amp; continua ignem, donec videris materiam denigrari, &amp;amp; gaude, quia tunc alkaseltzer seu principium digestionis habes, &amp;amp; cùm videris materiam optimè dealbatam, nostrum vomificum tyrotarichum habes perfectum ad album. Hucusque Osaimondus &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(34)&lt;/span&gt;. &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Respondit Christina&lt;/span&gt;: ita est, Bernarde. Et [&lt;span style="font-style: italic;"&gt;p. 171&lt;/span&gt;] est operatio experta ac probata. &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Inquit Robertus&lt;/span&gt;: animaduertite tamen, sciti collegæ, ne experientias reuerâ in laboratorio eásque in cogitatione tantùm effectas incautè permisceatis &lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(35)&lt;/span&gt;. &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Ait Alfredus&lt;/span&gt;: profectò. Exempli causâ, Nicolaus Tartalea bombardam ad murum direxit, &amp;amp; boum! &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Et synodus&lt;/span&gt;: boum! O mirabile dictu! Boum! O verbum mirificum! En nouum sibyllinum tetragrammaton, in suâ infinitâ reconditâque altitudine abstrusam mysterij magni clauem celans! Denuò Petrus: mehercle! nonne tandem est Senex Tempus? &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Et synodus&lt;/span&gt;: minimè, Petre, minimè! &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Et Antonius&lt;/span&gt;: utique, ô boni, nunc est tempus propomatis sumendi. Ne patiamur senescere hoce tempus maturum!&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Hîc temulenter explicit liber consilij Sapientum&lt;/span&gt;.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;NOTES&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(1)&lt;/span&gt; Les quelques historiens modernes de la philosophie qui se sont penchés (malheureusement presque toujours en passant) sur l’œuvre de Fontialis (dont le nom latin correct serait d'ailleurs plutôt Fontinalis, conformément à la graphie donnée dans le privilège de l’&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Idea mirabilis matheseωs de ente&lt;/span&gt;) ont tous écorché le titre de son ouvrage, y compris J.-L. Marion à qui l’on doit la notice la plus complète, mais quelquefois inexacte, sur son auteur («Jacobus Fontialis, Essai de bibliographie», &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Nouvelles de la Republique des lettres&lt;/span&gt;, 1993-1, pp. 126-128; on ajoutera à la bibliographie secondaire donnée par Marion, O. Boulnois dans: &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Jean Pic de La Mirandole, Œuvres philosophiques&lt;/span&gt;, Paris, 1993, p. 313, n. 80; J. Grondin, &lt;span style="font-style: italic;"&gt;L’Horizon herméneutique de la pensée contemporaine&lt;/span&gt;, Paris, 1993, p. 161, n. 3; D. M. Jesseph, &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Berkeley’s Philosophy of Mathematics&lt;/span&gt;, Chicago – Londres, 1993, p. 63, n. 22; &lt;span style="font-style: italic;"&gt;id&lt;/span&gt;., &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Squaring the Circle. The War between Hobbes and Wallis&lt;/span&gt;, Chicago – Londres, 1999, p. 143, n. 9; J. Letrouit, «Das Fliegenfickenargument und der Beweis des Gottesdaseins in Jacobus Fontialis' Nodi perplexi, sive ontologia labyrinthea», &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Archiv für die Geschichte des kranken Denkens&lt;/span&gt;, XCIV (2000), pp. 143-204; J.-L. Marion, «The Idea of God», dans &lt;span style="font-style: italic;"&gt;The Cambridge History of Seventeenth-Century Philosophy&lt;/span&gt;, I, Cambridge, 2003, p. 304; &lt;span style="font-style: italic;"&gt;id&lt;/span&gt;., «Hobbes et Descartes: l’étant comme corps», dans: M. Fichant, J.-L. Marion, D. Weber (éd.), &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Hobbes, Descartes et la métaphysique&lt;/span&gt;, Paris, 2005, p. 74; dans &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Descartes Embodied. Reading Cartesian Philosophy through Cartesian Science&lt;/span&gt;, Cambridge 2001, D. Garber renvoie dans l’index, &lt;span style="font-style: italic;"&gt;s. v.&lt;/span&gt; Fontialis, à une note inexistante).&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(2) &lt;/span&gt;« Fontialis, Jacobus » figure dans l’index de G. W. Leibniz, &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Philosophical Essays, translated by Roger Ariew and Daniel Garber&lt;/span&gt;, Indianapolis/Cambridge, 1989, p. 360, mais ce nom n’apparaît nulle part dans la page indiquée (p. 226), pas plus que dans le reste de l’ouvrage.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(3)&lt;/span&gt; &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Essais de theodicée&lt;/span&gt;, nlle éd., Amsterdam, 1747, I, p. 125.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(4)&lt;/span&gt; &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Idea mirabilis mathese&lt;/span&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt;ω&lt;/span&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt;s de ente&lt;/span&gt;, Paris, 1675, p. 166.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(5) &lt;/span&gt;Voir Von Hermann Peters, « Leibniz als Chemiker », &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Archiv für die Geschichte der Naturwissenschaften und Technik&lt;/span&gt;, VII (1916), pp. 85-108, 220-235 et 275-287.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(6)&lt;/span&gt; Voir &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Sämtliche Schriften und Briefe&lt;/span&gt;, Erste Reihe, &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Allgemeiner politischer und historischer Briefwechsel&lt;/span&gt;, Neunter Band, Berlin, 1992, p. 574: «Je ne connois pas assez vos nouveaux sçavans pour juger, qui pourra avoir eu l’intendance de l’Edition de quelques Mathematiciens Grecs, de l’imprimerie du Louvre. J’avois exhorté M. Tollius de nous publier les Chymistes Grecs. J’ay moy même une bonne copie de quelques uns.»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(7)&lt;/span&gt; &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Id&lt;/span&gt;., Achter Band, pp. 365-367. Citons encore, parmi les alchimistes du XVIIe siècle qu’il a lus, Du Chesne, Glauber, Libavius, Eireneus Philalethes (George Starkey); voir &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Textes inédits d’après les manuscrits de la Bibliothèque provinciale de Hanovre&lt;/span&gt;, publiés et annotés par Gaston Grua, Paris, 1948, I, p. 4-5.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(8)&lt;/span&gt; &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Idea mirabilis mathese&lt;/span&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt;ω&lt;/span&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt;s de ente&lt;/span&gt;, pp. 164-165.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(9)&lt;/span&gt; &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Id&lt;/span&gt;., p. 171.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(10)&lt;/span&gt; Voir Robert Halleux, URL = &lt;a href="http://www.youtube.com/watch?v=ctmyQreWobg"&gt;http://www.youtube.com/watch?v=ctmyQreWobg&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(11)&lt;/span&gt; Voir Jean-Toussaint Desanti, « Lénine et la philosophie », &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Cahiers du communisme&lt;/span&gt;, 30e année, janvier-février 1954, pp. 104-121, ici p. 121.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(12)&lt;/span&gt; Voir J. Miller, &lt;span style="font-style: italic;"&gt;La Passion Foucault&lt;/span&gt;, Paris, 1995, p. 211.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(13)&lt;/span&gt; &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Id.&lt;/span&gt;, pp. 285-287.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: left;"&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(14)&lt;/span&gt; Voir &lt;a href="http://www.solidaire.org/scripts/article.phtml?section=A1AAAABLBJ&amp;amp;obid=34613"&gt;http://www.archivesolidaire.org/solidaire/archive/archive.htm&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;&lt;br /&gt;(15)&lt;/span&gt; En marge: «&lt;span style="font-style: italic;"&gt;2. Tim. 3.&lt;/span&gt;».&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(16)&lt;/span&gt; En marge: «&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Hor. l. 3. carm. 29.&lt;/span&gt;».&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(17)&lt;/span&gt; Voir Pierre Laszlo, «Sur quelques emblèmes allemands», dans F. Greiner (éd.), &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Aspects de la tradition alchimique au XVIIe siècle&lt;/span&gt;, Paris – Milan, 1998, pp. 275-285, ici pp. 283-284.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(18)&lt;/span&gt; Pour l’expression &lt;span style="font-style: italic;"&gt;juvenis pulcher&lt;/span&gt;, voir &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Opus præclarum Magistri Valentini&lt;/span&gt;, dans &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Theatrum chemicum&lt;/span&gt;, Strasbourg, 1660, IV, p. 945.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(19)&lt;/span&gt; Voir Platon, &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Tim&lt;/span&gt;., 59 B.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(20)&lt;/span&gt; Voir Aristote, &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Hist. anim&lt;/span&gt;., I, 12, 11.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(21)&lt;/span&gt; Voir Sénèque, &lt;span style="font-style: italic;"&gt;De prov.&lt;/span&gt;, II, 8.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(22)&lt;/span&gt; Voir Cristina Viano, «Introduction» à &lt;span style="font-style: italic;"&gt;L’Alchimie et ses racines philosophiques. La tradition grecque et la tradition arabe&lt;/span&gt;, Paris, 2005, p. 10.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(23)&lt;/span&gt; Voir Bernard Joly, &lt;span style="font-style: italic;"&gt;La Rationalité de l’alchimie au XVIIe siècle&lt;/span&gt;, Paris, 1992, &lt;span style="font-style: italic;"&gt;passim&lt;/span&gt;.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(24)&lt;/span&gt; Voir Jean-Paul Dumont, «Deux hypothèses concernant l’interprétation stoïcienne de l’art tinctorial:  Alexandre d’Aphrodise et la villa des Vettii», dans J.-C. Margolin et S. Matton (éd.), &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Alchimie et philosophie à la Renaissance&lt;/span&gt;, Paris, 1993, pp. 327-340, ici pp. 335-340; &lt;span style="font-style: italic;"&gt;id&lt;/span&gt;., «Préface» à B. Joly, &lt;span style="font-style: italic;"&gt;La Rationalité de l’alchimie au XVIIe siècle&lt;/span&gt;, pp. 7-18, ici pp. 15-18.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(25)&lt;/span&gt; En marge: «&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Io. Fr. Mir. de auro l. 3. c. 1.&lt;/span&gt;». Voir éd. J. J. Manget, &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Bibliotheca chemica curiosa&lt;/span&gt;, Genève, 1702, II, p. 577b.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(26)&lt;/span&gt; Sur Gianfrancesco Pico della Mirandola comme opérateur culturel, voir Alfredo Perifano, &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Jean François Pic de la Mirandole, La Sorcière. Dialogue en trois livres sur la tromperie des démons&lt;/span&gt;, Turnhout, 2007, p. 5.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(27)&lt;/span&gt; Voir ci-dessus n. 10.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(28)&lt;/span&gt; Pacifico Massimo, &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Hecatelegium&lt;/span&gt;, l. V, «De mentula».&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(29)&lt;/span&gt; En marge: «&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Fr. Dard. op. om. passim&lt;/span&gt;».&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(30)&lt;/span&gt; Voir ci-dessus n. 13.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(31)&lt;/span&gt; En marge: «&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Mudhgha i. e&lt;/span&gt;. مضغة&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(32&lt;/span&gt; Voir Paola Carusi, «Génération, corruption et transmutation. Embryologie et cosmologie dans l’alchimie islamique au Xe siècle», dans Cristina Viano (dir.), &lt;span style="font-style: italic;"&gt;L’Alchimie et ses racines philosophiques&lt;/span&gt;, p. 187.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(33)&lt;/span&gt; Du mystérieux Osaimond, surtout réputé comme devin, nous est parvenu un traité de mantique (voir Osaimond, &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Signes prémonitoires et présages&lt;/span&gt;, Paris, 1988).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(34)&lt;/span&gt; Nous ignorons de quel &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Rosarium&lt;/span&gt; est tiré ce dit. Pour un passage parallèle, voir Johannes de Rupescissa, &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Liber lucis&lt;/span&gt;, IV, éd. J. J. Manget, &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Bibliotheca chemica curiosa&lt;/span&gt;, II, p. 85.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="color: rgb(255, 0, 0);"&gt;(35)&lt;/span&gt; Voir Robert Halleux, «Pratique de laboratoire et expérience de pensée chez les alchimistes», dans J.-F. Bergier (éd.), &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Zwischen Wahn, Glaube und Wissenschaft. Magie, Astrologie, Alchemie und Wissenschaftsgeschichte&lt;/span&gt;, Zurich, 1988, pp. 115-126.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/9177122357678677662-1959559480534329812?l=subsecivaelitterae.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://subsecivaelitterae.blogspot.com/feeds/1959559480534329812/comments/default' title='Publier les commentaires'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=9177122357678677662&amp;postID=1959559480534329812' title='0 commentaires'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/9177122357678677662/posts/default/1959559480534329812'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/9177122357678677662/posts/default/1959559480534329812'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://subsecivaelitterae.blogspot.com/2008/06/leibniz-lecteur-de-fontialis-propos-du.html' title='Did Leibniz read Jacobus Fontialis ?'/><author><name>El Carcamal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/04066219400705127036</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='22' height='32' src='http://bp1.blogger.com/_R_r0fynnLg0/SE8UjURPmHI/AAAAAAAAAAs/1M2P9g0xco8/S220/jer_zanchius.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/_R_r0fynnLg0/SsdurU_P9BI/AAAAAAAAACY/gHqMEek6WUI/s72-c/P1010849_1.JPG' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry></feed>
